Krótka historia bluesa w Białymstoku (aktualizowana na bieżąco)

Historia bluesa w naszym mieście, podobnie jak i w Polsce sięga lat sześćdziesiątych kiedy to cały kraj zalała fala rock and rolla lub jak to się po polsku nazywało big bitu. Wtedy to młodzi wykonawcy sięgali po zachodnie przeboje i zapewne tu i ówdzie zabrzmiał też i blues (a może raczej rytm and blues). Zapewne coś z repertuaru The Animals, The Yardbirds czy też The Rolling Stones. Do najbardziej znanych a jednocześnie najbardziej utytułowanych zespołów tego okresu należały Żółtodzioby, Diamenty, Tuzintony. Chociaż zarówno pan Tadeusz Kowalczyk z Żółtodziobów jak i pan Cezary Kadzewicz z Diamentów (potem grał też w Żółtodziobach) twierdzą że blues nie pojawiał się w ich repertuarze. Ale wypada podać te nazwy ponieważ byli to prekursorzy białostockiego gitarowego grania.

Generalnie lata 60te to podobnie zresztą jak i w całej Polsce to złota era rock and rolla. Przy każdym klubie osiedlowym czy zakładowym powstawały zespoły gitarowe. Trudno je wszystkie wymienić ale wspomnieć należy o zespołach : Stefanki/Hammond Blues Fuzz Defect/ Blues-4/MAKS (tyle nazw przewinęło się przez lata funkcjonowania tej formacji w repertuarze którego znajdujemy kompozycje Cream, The Who, Hendrix, Deep Purple), Pechowcy, Elektrony. Często zespoły nie miały nawet nazwy ale warto o nich wspomnieć choćby ze względu na to że przewinęły się przez nie znane osoby np. działający przy Technikum Elektrycznym pod koniec lat 60tych zespół w składzie z Andrzejem Beya - Zaborskim na perkusji, Romkiem Kozakiewiczem na klawiszach i Tadeuszem Doroszko na basie. Sporo też działo się wokół braci Dziemskich. Bardzo prawdopodobne że pierwszymi wykonawcami bluesa w Białymstoku był któryś z ich zespołów. Od połowy lat 60tych w wielu różnych zespołach/wcieleniach grali utwory z repertuaru Jimmiego Hendixa, Janis Joplin i zespołu Cream a tam od bluesa aż kipiało. Najważniejsze z nich w porządku chronologicznym to THE FLAMES, SCHOLASTYCY, GRUPA TRZECH ,THE BROTHERS, UNIVERSUM. W składzie tego zespołu działającego na początku lat 70tych grali obok braci Dziemskich m.in. Włodek Dudek, Marek Kisiel oraz Krystyna Cudowska, która była niezrównana interpretatorką utworów Janis Joplin.

Wszystkie opisane powyżej zespoły należy zaliczyć raczej do grona amatorskich lub półzawodowych. Działali prawie wyłącznie na rynku lokalnym bez ogólnopolskich wydawnictw fonograficznych. Grali raczej szeroko pojętego rocka a blues pojawiał się sporadycznie. Dopiero działalność Kasy Chorych i Ryśka „Skiby” Skibińskiego od połowy lat siedemdziesiątych zapoczątkowała prawdziwą erę bluesa w Białymstoku.

Zespół Kasa Chorych został założony w 1975 przez grającego na harmonijce Ryszarda „Skibę” Skibińskiego, gitarzystę Jarosława Tioskowa oraz perkusistę Mirosława Kozioła. Po uzupełnieniu składu o basistę Zbigniewa Richtera zespół rozpoczął próby i występy. Początkowo grali wyłącznie w małych klubach Białegostoku (ACK, Promenada, Herkulesy). Przełomowym dla działalności Kasy Chorych okazał się rok 1978. Najpierw udział zespołu w poznańskim Folk-Blues Meetingu i wręcz entuzjastyczne przyjęci publiczności. Potem występ na IX Wielkopolskich Rytmów Młodych w Jarocinie gdzie Kasa Chorych uhonorowana została trzema ważnymi nagrodami: Brązowy Kameleon za III miejsce i nagroda dziennikarzy dla zespołu oraz indywidualna nagroda dla najlepszego instrumentalisty Ryszarda Skibińskiego. Od tego momentu o zespole zaczęło być głośno w całej Polsce. Udział na ważnych imprezach ogólnopolskich: Rockin Jamboree, Rock-Arena, Pop-Session czy Rockowisko przyciągały rzesze słuchaczy. Dzięki udanym występom Kasa Chorych szybko zdobyła ogólnokrajową popularność. Jej działalność, a także osobiste starania Ryszarda Skibińskiego, przyczyniły się do zorganizowania w 1978 roku w Białymstoku festiwalu Jesień z Bluesem - przez kilka następnych lat wiodącej imprezy bluesowej w Polsce. W 1978 roku zespół dokonał pierwszych nagrań dla PR w Białymstoku. W tym czasie grupa poruszała się w szerokopojętej stylistyce chicagowskiego bluesa z domieszką rocka a nawet country. Tematy z łatwo wpadającą w ucho linią melodyczną stały się wizytówka zespołu. Członkowie grupy, pytani o muzyczne wzorce, wymieniali Muddy'ego Watersa, B.B. Kinga i Johna Mayalla. Niepowtarzalny był klimat koncertów Kasy Chorych : przypominały one dynamiczny spektakl, urzekający żywiołowością, spontanicznością, w którym pierwszoplanową rolę odgrywał niebywale charyzmatyczny Ryszard „Skiba” Skibiński. Zespół po latach nieobecności bluesa na antenie i estradzie ponownie siłą talentu i osobowości muzyków przywrócił go słuchaczom. W 1979 zespół wziął udział w telewizyjnym koncercie wspólnie z zespołem Krzak i organistą jazzowym Wojciechem Karolakiem. W 1980 wydany zostaje debiutancki singiel z utworami Blues chorego i Szalona Baśka, który to, dostarczony prywatnymi kanałami do USA, uplasował się na III miejscu w dorocznej ankiecie radiostacji WRJC-FM 91 w Baltimore, ustępując jedynie płytom Alberta Collinsa i Muddy'ego Watersa, a dystansując "Rock Me Baby" B.B. Kinga. Wielkim ciosem dla wszystkich miłośników bluesa była tragiczna śmierć Ryszarda "Skiby" Skibińskiego, który zmarł 4.06.1983. W 1984 wydana zostaje pierwsza płyta długogrająca (winylowa oczywiście) zespołu pod tytułem Ryszard ‘Skiba’ Skibiński 1951-1983 zawierająca najbardziej znane utwory Kasy Chorych. Zespół próbował wypełnić lukę powstała po śmierci swego lidera podejmując współpracę z różnymi muzykami m.in. ze skrzypkiem Cezarym Czternastkiem. Niestety bez skutku , dlatego pod koniec 1984 zawiesił działalność. Muzycy zespołu rozjechali się po świecie w poszukiwaniu swego miejsca na muzycznej scenie. Najaktywniejszym z nich był Jarosław Tioskow. Jednak zakładane przez niego formacje miały niestety dość nietrwały charakter i działały raczej na rynku lokalnym. A były to : - 1984 - 1985 Guy People Acoustic and Electric Blues Band (duet ze skrzypkiem Cezarym Czternastkiem). - 1985 - 1988 Grupa Jarosława Tioskowa w składzie obok lidera grającego na gitarze znaleźli się : Dariusz Chociej (gitara), Piotr Chociej (bas), Tomasz Ring (skrzypce), Marek Nowakowski (harmonijka), Mirosław Wiechnik (perkusja). Grupa była laureatem Konkursu im . Ryszarda Skibińskiego podczas Jesieni z bluesem 85. Wykonywała standardy bluesowe oraz utwory autorskie J. Tioskowa. - 1989 - 1991 Modern Blues w składzie : Jarosław Tioskow (gitara, wokal), Dariusz Chociej (gitara), Piotr Chociej (bas), Tomasz Ring (skrzypce), Dariusz Lebieżyński (instrumenty klawiszowe), Mirosław Wiechnik (perkusja)

W roku 1982 w białostockim klubie Herkulesy zawiązał się zespół Remont. W repertuarze miał standardy bluesowe oraz autorskie kompozycje gitarzysty zespołu Marka Gąsiorowskiego. Stylistycznie był to chicagowski blues z lat 50. Grupa wystąpiła m.in. na I Olsztyńskich Nocach Bluesowych 1984, Zaduszkach Bluesowych 1984, Jesieni z Bluesem 1985. Zespół zakończył działalność w połowie lat 80. Cześć muzyków utworzyła wkrótce grupę 48 Godzin.

W 1983 roku były wokalista Kasy Chorych Jerzy Opaliński założył zespół 5000 Złotych. W zespole tym razem z nim występowali m.in. Mirosław Wiechnik, Mariusz Małyszko, Janusz Nowowsiak oraz Jarosław Tioskow. Zespół zadebiutował na I Festiwalu Muzyki Młodzieżowej '83. Potem były występy na Jesieni z Bluesem, Festiwalu Muzyków Rockowych w Jarocinie, Rawie Blues, Olsztyńskich Nocach Bluesowych. Podczas Jesieni z Bluesem '87 zespół powiększony o grającego na saksofonie Piotra Zielika i grającego na instrumentach perkusyjnych Jana Nowickiego, wystąpił z wokalistą Budki Suflera - Krzysztofem Cugowskim. Z początkiem 1992 roku część muzyków rozpoczęła działalność jako J.J.J. Blues.

W 1986 roku rozpoczął działalność zespół 48 Godzin założony przez kilku muzyków rozwiązanego zespołu Remont. Zespół wykonuje własne kompozycje w konwencji blues-rocka do muzyki i tekstów Mirosława Kłosowkiego. W 2004 roku nakładem wytwórni Omerta Art ukazał się debiutancki krążek zespołu pod tytułem Wilk. W zespole grali m.in. : Grzegorz Poznański - gitary ; Sebastian Rutkowski - gitary, chórki ; Maciek Niedzielko - perkusja. Zespół formalnie nadal istnieje choć nie prowadzi działalności koncertowej. Na rok 2008 zapowiadane jest wydanie nowej płyty zespołu.

Jerzy Opaliński w 1992 roku zakłada J.J.J. Blues zapraszając do współpracy Jarka Tioskowa i basistę Jacka Kaczyńskiego. J.J.J. Blues swą działalność rozpoczął od nagrania kasety Zjednoczone Stany Lękowe, która została zadedykowana Tadeuszowi Nalepie. Grupa rozpadła się w 1994 w związku z wyjazdem J. Opalińskiego do USA. Ostatnim śladem po jej działalności było uplasowanie się nagrania Blues emigranta na I miejscu listy przebojów jednej z polonijnych stacji radiowych w Chicago. J. Opaliński zmarł nagle w Chicago 11.07.2007 roku, został pochowany na białostockim Cmentarzu Komunalnym.

W 1992 roku dochodzi do reaktywacji Kasy Chorych pod wodzą Jarosława Tioskowa. Nowa "Kasa" ma w swoim dorobku wydanie czterech płyt (Blues Band, Chcę cię kochać, Rythm & Puls , Koncertowo) oraz koncerty na wszystkich ważniejszych polskich imprezach łącznie z festiwalem Rawa Blues, Olsztyńskie Noce Bluesowe , Jesień z Bluesem oraz wiele koncertów klubowych, gdzie sprawdza się najlepiej. W roku 2006 firma Metalmind wydała dwie płyty zawierające nagrania archiwalne zespołu : Live, Blues córek naszych. W roku 2007 ta sama firma wydaje reedycję płyty z roku 1984 Ryszard ‘Skiba’ Skibiński 1951-1983 a w roku 2008 Skiba (reedycja kasety wydanej w 1985 roku).

W połowie lat 90 na bluesowej scenie Białegostoku pojawia kolejna ważna postać Tomasz Kamiński. Muzyk uniwersalny choć długo poszukiwał właściwego swojej ekspresji instrumentu i miejsca w zespole. Najpierw basista potem gitarzysta a na koniec wokalista i przede wszystkim wspaniały harmonijkarz. W 1995 roku zakłada swój pierwszy zawodowy zespół - Formacja FRU. Grupa zagrała na wielu ważnych ogólnopolskich imprezach takich jak Olsztyńskie Noce Bluesowe, Rawa Blues (I nagroda w 2000 roku), Jesień z Bluesem, Festiwal Muzyki Bluesowej i Jazzowej w Gdyni. W roku 2000 do zespołu dołączył Sean McMahon – wokalista z Chicago, który w Białymstoku uczył języka angielskiego. Niezwykle udany był występ na "Rawie Blues" w roku 2000. Zespół w roku 2002 wydał płytę będącą swego rodzaju podsumowanie ich działalności w okresie 1999 – 2001. Innym materialnym efektem współpracy Tomka Kamińskiego i Seana McMahona jest wydany w 2003 nakładem białostockiej bluesowej wytwórni płytowej Omerta-Art krążek pod tytułem Where will you go?. W nagraniu którego uczestniczyli też m.in. Martyna Zaniewska (wokal), Robert Panas (perkusja). W sierpniu 2008 roku zespół w najsłynniejszym składzie zagrał kilka koncertów.

W rok 1998 powstaje zespół Blue Water który to po zmianach personalnych wkrótce zmienia nazwę na Blułoter. W zespole tym grają m.in. Paweł „Szucher” Szuszkiewicz (gitara), Sebastian Rutkowski (gitara , wokal), Tomek Duszczenko (gitara basowa) oraz były perkusista Kasy Chorych Mirosław Kozioł. Po zawirowaniach związanych ze zmianami w składzie oraz rozbieżnościami artystycznymi zespół zostaje rozwiązany w 2004 roku.

W 2003 roku dochodzi do powstania zespołu After Hours. Współzałożycielem grupy był gitarzysta Sebastian Kozłowski. Po zaledwie kilku miesiącach wspólnego grania zespół zdobywa II miejsce w konkursie zorganizowanym w ramach Jesieni z Bluesem. Dodatkowo Sebastian zdobywa wyróżnienie jako gitarzysta. Żywot zespołu jest niestety dość krótki bo już w 2004 zespół się rozpada. Głód grania daje szybko znać o sobie dlatego też na zgliszczach zespołu After Hours powstaje Stormy Monday. Dość szybko kształtuje się ostateczny skład , czyli : Sebastian Kozłowski – gitara, Andrzej Kozłowski – bas, Kamil Lickiewicz – perkusja, Przemek Zalewski – instrumenty klawiszowe oraz Krzysztof Gorczak – wokal. Zmianie ulega też nazwa zespołu na Devil Blues. Główną postacią w zespole jest bez wątpienia Sebastian Kozłowski. Bardzo utalentowany muzyk grający na gitarze niezwykle żywiołowo, nienagannie technicznie a przy tym z wielkim wyczuciem. Stylistycznie zespół porusza się w kręgach ognistego, współczesnego blues-rocka. W repertuarze obok kompozycji klasyków (Stevie Ray Voughan, Jimmi Hendix, BB King) są też i utwory własne. Rok 2006 okazuje się rokiem wyjątkowym. Devil Blues wygrywa niemal wszystkie konkursy na jakich się pojawia, zdobywając uznanie zarówno publiczności jak i krytyków, stając się prawdziwym ogólnopolskim odkryciem. Dzięki nim o Białymstoku znów jest głośno. W tym samym roku ukazuje się ich debiutancka płyta Demo-cratic session. W corocznym plebiscycie czytelników pisma Twój Blues zespół zostaje uznany odkryciem roku. Muzyczne dokonania zespołu zostały docenione również i w innych kategoriach. Najwyżej, bo w pierwszej "dziesiątce" w kategoriach: Zespół, Płyta, Wokalista, Gitara. W 2007 basistą zespołu zostaje Tomasz Duszczenko, którego potem zastępuje Michał Wrzos. 30 maja 2008 zespół wystąpił na żywo w studiu Polskiego Radia Białystok. Nagrany wówczas materiał został wydany na płycie Alive. Gościnnie na organach hammonda zagrał Marcin Nadolny. W połowie roku 2008 basistą zostaje Jacek Kaczyński.

W 2004 Tomek Kamiński powołuje do życia zespół The Hardworkers. Oficjalny debiut formacji nastąpił 3.06.2005 na scenie tawerny Ryczące Czterdziestki. Zespół wystąpił wówczas w składzie : Tomek Kamiński – harmonijka, Grzegorz Kluczyński – gitara, Marek Szerszyński – bas, Robert Panas – perkusja, Adam Kozłowski – śpiew (finalista trzeciej edycji Idola). Był to wspólny koncert ze słowackim zespołem Frozen Dozen prowadzonym przez doskonałego harmonijkarza i wokalistę Ericha „Bobosa” Prochaske . Podczas Jesieni z Bluesem 2005 (25.11.2005) zespół wystąpił w nieco zmienionym składzie : Tomek Kamiński – harmonijka, śpiew, Grzegorz Kluczyński – gitara, Marek Szerszyński – bas, Robert Panas – perkusja, Ewa Bura – wokal, Marcin Nadolny – instrumenty klawiszowe. Podczas tego koncertu T. Kamiński wystąpił w podwójnej roli harmonijkarza i głównego wokalisty, Ewa Bura wspomagała go jedynie wokalnie. Z czasem jej rola w zespole zmieniła się na główny wokal. Podczas Blues-rock Explosion (21.04.2006) była już wiodącym wokalem. Podczas tego koncertu na perkusji zagrał Maciej Niedzielko. Zespół występuje głównie na lokalnych białostockich scenach. W 2006 występ na małej scenie a w 2007 na dużej scenie podczas Olsztyńskich Nocy Bluesowych. Na repertuar zespołu składają się głównie covery znane z repertuaru Sugar Blue, Robbena Forda, Hirama Bullocka. Powyższy zestaw nazwisk wskazuje na stylistykę w jakiej porusza się grupa. Jest to bez wątpienia muzyka wywodząca się z bluesa ale zawierająca w sobie duży ładunek funku, rocka i jazzu. Pod koniec roku 2006 Macieja Niedzielko na perkusji zastąpił Mirek Wiechnik, który gra również w Kasie Chorych. Symbioza z legendą polskiego bluesa nie kończy się na wspólnym perkusiście. Tomek Kamiński , Grzegorz Kluczyński i Marek Szerszyński zostają członkami Kasy Chorych a Ewa Bura wspiera wokalnie ich występ w studio radiowej „Trójki” podczas koncertu w studio im. A.Osieckiej w Programie III - 21.01.2007. Zespół wydał dwie płyty DVD z koncertami zarejestrowanymi podczas Jesień z Bluesem 2005 i w pubie Cabaret.

Niezwykle aktywny na scenie muzycznej Paweł „Szucher” Szuszkiewicz w 2005 zakłada kolejny swój zespół o nazwie Bracia i Siostry. Nazwa nawiązuje do słynnej płyty zespołu The Allman Brothers Band Brothers and sisters. Jest to wyraz swego rodzaju fascynacji muzyką zespołu braci Allmanów. I tak w istocie jest ponieważ stylistycznie Bracia i Siostry mocno nawiązują do klimatów ABB. Ponownie obok Pawła w zespole pojawia się Mirek Kozioł. Mocnym punktem zespołu jest wokalista Krzysztof Gregorkiewicz obdarzony niezwykle silnym i ciekawym głosem. W roku 2007 Bracia i Siostry wygrywają konkurs za konkursem i podobnie jak rok wcześniej Devil Blues stają się ogólnopolskim odkryciem. Repertuar zespołu to obok standardów współczesnej muzyki rockowej i bluesowej sporo własnych kompozycji (głównie autorstwa Pawła Szuszkiewicza) z niebanalnymi tekstami. W 2007 basistą zespołu zostaje Tomasz Duszczenko, którego potem zastępuje Michał Wrzos. W listopadzie 2007, na swoje drugie urodziny, zespół wystąpił na żywo w studiu Polskiego Radia Białystok. Nagrany wówczas materiał ma się ukazać na płycie. Gościnnie na gitarze zagrał Marek Raduli.

Pisząc o historii bluesa w Białymstoku należy koniecznie wspomnieć o festiwalu Jesień z Bluesem. Zorganizowany po raz pierwszy w 1978 roku jest najstarszym polskim festiwalem bluesowym. Jego pomysłodawcą był legendarny harmonijkarz Ryszard "Skiba" Skibiński wówczas lider Kasy Chorych. Podczas Jesieni z Bluesem można usłyszeć różne odmiany bluesa ale też jazz, gospel, folk. Zgodnie z wieloletnią tradycją na festiwalu pojawiają się zarówno uhonorowani muzycy, jak też "młoda krew polskiego bluesa" nie omijając białostockich wykonawców (Kasa Chorych, Formacja FRU, After Hours, The Hardworkers, Devil Blues). Do tej pory na Jesieni z Bluesem występowali m.in.: Tadeusz Nalepa, Dżem, Kasa Chorych, Gang Olesna, Blues Flowers, Nocna Zmiana Bluesa, Boogie Boys, Easy Rider, Jan "Kyks" Skrzek, Leszek Cichoński "Guitar Workshop", JJBand, Boogie Chilli, jak też bluesmani z USA (Carlos Johnson, John "Broadway" Tucker, Janice Harrington, Phil Guy), z Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Australii, Francji, Niemiec, Włoch, Węgier, Czech, Słowacji.

Ważne miejsce na bluesowej mapie Białegostoku zajmują też Zaduszki Bluesowe. Cykliczna impreza zorganizowana po raz pierwszy w listopadzie 1983r. Poświęcono je pamięci tragicznie zmarłemu Ryszardowi Skibińskiemu. Od tamtego czasu impreza odbywa się regularnie na początku listopada i cieszy się wielkim powodzeniem wśród publiczności. Zaduszki Bluesowe stanowią niejako przygrywkę i wstęp do Jesieni z Bluesem.

Miejscem gdzie najczęściej można było usłyszeć bluesa na żywo były kluby. W latach 70tych i 80tych były to Promenada, Herkulesy, ACK Sepularium, Klub Rozrywki. Najczęściej organizowane były tam koncerty odbywające się w ramach kolejnych wydań festiwalu Jesień z Bluesem lub Zaduszki bluesowe. Były też miejscem prób i występów lokalnych zespołów bluesowych. Najwięcej działo się w klubie studenckim Akademii Medycznej Herkulesy. To tam działały zespoły : Universum, Return, Remont, 5000zł. Do roku 1987 organizowane były koncerty festiwalowe Jesieni z Bluesem. To w Herkulesach w dniu 4.11.1983 odbyła się pierwsza impreza pod nazwą Zaduszki bluesowe. Od połowy 1984 działał tam Blues Fan Club, który w był współorganizatorem Jesieni z Bluesem 1984 i 1985 oraz organizatorem licznych koncertów. Zagrali tam m.in. : Tadeusz Nalepa, Dżem, Nocna Zmiana Bluesa, Jan Skrzek, Recydywa Blues Band, Wojciech Skowroński, Wielka Łódź, Joy Band oraz wielu jazzowych wykonawców : Jarosław Śmietana, Extra Ball, Stanisław Sojka, Ewa Bem, Kazimierz Jonkisz, Tomasz Szukalski, Janusz Strobel, Krzysztof Ścierański i wielu innych. W czasach bardziej współczesnych bluesa gra się w Famie , Gryfie czasem w Cabarecie, Piwnicy, Odeonie. Przez okres kiedy właścicielem tawerny Ryczące Czterdziestki był Mariusz Małyszko (niegdyś basista grający w zespole 5000 złotych ) kwitło tam bluesowe życie Białegostoku. To tam co środę , czwartek, piątek i sobotę można było posłuchać na żywo muzyki w różnych odmianach. Był i blues , jazz oraz szanty i inne gatunki muzyczne. W tawernie przez krótki okres działał zespół bluesowy Aeroblus. Członkami grupy byli : Piotr „Lupi” Lubertowicz – gitara, wokal, Mariusz Małyszko – bas, Janusz Nowowsiak – perkusja. Zespół w roku 2006 wydał nawet płytę.

Pewnym obiektywnym miernikiem poziomu białostockiego bluesa jest fakt , że w wydanym we wrześniu 2008 roku zestawie pięciu płyt pod tytułem Antologia polskiego bluesa znalazły się nagrania aż trzech naszych wykonawców (Kasa Chorych, Devil Blues, Kamiński-McMahon).

Działalność weteranów ( Kasy Chorych ) , sukcesy młodych ( Devil Blues , Bracia i Siostry ) niespożyta aktywność takich POSTACI jak Jarek Tioskow, Tomek Kamiński, Paweł Szuszkiewicz czy Sebastian Kozłowski, tłumy na Jesieni z bluesem czy Zaduszkach bluesowych pozwalają z umiarkowanym optymizmem patrzeć w przyszłość i przypuszczać że blues w Białymstoku będzie trwał i radował miłymi sercu dźwiękami.

Robert "karambol" Trusiak